Feymag Logo

06.14.2016

19 Yüzyıl Osmanlı Meslekleri ve Mekanları

19. Yüzyıl: Osmanlı'da Meslekler, Mekanlar

19.Yüzyıl: Osmanlı’da Meslekler, Mekanlar

Gündelik hayat, bir toplumun zaman ve yaşadığı toprakların değişkenliğine bağlı olarak,

geliştirdiği ekonomik, kültürel ve dini uygulamaların somutlaştırılarak ortaya konulmasıdır.

Mekân insanların sosyolojik olarak incelenebileceği en belirgin yerlerdir. Sanayi devriminden

sonra Avrupa’da üretim büyük bir değişiklik geçirmiştir. Küçük çaplı sayılan üretim sistemi,

yerini fabrikalarda yapılan büyük çaplı bir üretim sistemine bırakmış bunun sonucu olarak

zanaatkârlar, tüccarlar yerlerini büyük şirketlere bırakmıştır. İktisadi yaşantının diğer bir

boyutu olarak, geleneksel mesleklerin ortadan kalkmaya başlaması söz konusu olmuştur.

Gündelik hayatın değerler sisteminde boşluklara yol açan bu durum, çarşıların bir şekilde

iktisadi yaşam üzerinde egemen sembol olmaktan çıkmasına ve üretime dayalı düzenden,

ithalata dayalı bir sisteme geçişin yaşanmasına neden olmuştur. Bu çerçeve içinde bakacak

olursak; Osmanlı topraklarında değişen, dönüşen, ortaya çıkan ya da yok olan birçok meslek

grubu bulunmaktadır.

Cerrahlar

Bazı meslekler, 19.yüzyıl gündelik hayatında varlığını sürdürmeye devam etmiş, çağın

koşullarına uyarak dönüşüme gidilmiştir. Cerrahlık mesleği yara tımarcılığı sayıldığı

dönemden yavaş yavaş sıyrılmaya başlamıştır. Eli işe yatkın kimselerin gedik usulüne

bağlanması şartıyla mesleklerini yapmaları serbestti. Cerrahların tedavi yöntemleri ise,

Ortaçağ tıbbının izlerini 19.yüzyıla kadar taşımasına neden olmuştur. Cerrahların uzmanlık

alanları olarak ise diş çekmek, sünnet etmek ve çıban dağlamak olarak bilinmektedir. Hatta bu

durumu eli işe yatkın olan berberlerde esnaf-ı cerrahan olarak sayılmış ve itibar görmüşlerdir.

Dükkanları aynı zamanda muayenehane niteliği taşıyan berberler saç kestikten sonra, diş de

çekmişlerdir. 19.yüzyılın başında ilk cerrahhane açılmış ve bu mesleğin modernleştirilmesi

yolunda önemli bir adım atılmıştır. Bu tip uygulamalar modern eğitim kurumlarının,

geleneksel meslek grupları üzerinde etkilerinin artmasına neden olmuştur. Bu şekilde

cerrahlık, berberlik ve dişçilik bağımsız birer meslek grubu haline gelmiştir. Cerrahlık

mesleği 19.yüzyılın sonlarına kadar hala yara tımarcılığı olarak dile getiriliyordu. Ancak bu

durum II.Abdülhamid’in tıbbı mezunlarına, cerrah yerine operatör unvanı vermesiyle

değişmiştir. Modern tıp eğitimi kurulsa da, eğitimler vermeye başlasa da hastanelerde tam

olarak yaygınlaşamayan bu durum II.Meşrutiyetten sonra tam anlamıyla kullanım alanı

yerleşmiştir.

Berberler

Cerrah olarak da itibar yüklenen berberler de 19.yüzyıl modernleşmesiyle birlikte bir

dönüşüm yaşamıştır. Tanzimat’tan önce saç sakal tıraşının yanı sıra diş çeken, deri hastalıkları

tedavileri yapan, sünnetçilik işleriyle ilgilenen bu meslek grubunun ayrıca tıbbi ilaç ve

merhemleri de imal ederek halka satış yapma yetkisi vardı. Tanzimat’tan sonra ise modern

okulların açılmasıyla birlikte, meslek gruplarının parçalanması söz konusu olmuş ve berber

dükkanlarından yetişme çıraklar gördükleri eğitimden sonra cerrah, dişçi ve eczacı

diplomaları almışlardır. II. Abdülhamid döneminde modern berberlik mesleği tam anlamıyla

ortaya çıkmıştır. Ancak bu okul eğitimi olarak değil, gündelik hayat içinde gelişen toplumsal

bir görgü olarak piyasaya çıkmıştır. 19.yüzyılda ortaya çıkan yeni insan tipi, yapısal anlamda

değişim geçirmiş ve bu durum meslek kollarına da yansımıştır. Berberler modern mekânlara

bağımlı hisseden bu insan tipine uygun bir ortam hazırlamıştır. Mesleklerini genellikle

kahvelerde icra eden berberler, kendi dükkanlarını açmış, Avrupa modeline göre bir iç

düzenleme yapmışlardır. Duvarlara aynalar ve raflar asılmış, kahvehane taburesi yerine

arkalıklı berber koltukları ve küçük tıraş tasları ve fırçaları mesleğin yeni araçları olmuştur.

Abdülhamid döneminde kıyafetleri de değişen berberler beyaz iş gömlekleri kullanmaya

başlamışlardır. 1

Editör: Fırat Şenol

Yorumlar